Balakanda Sarga 7 – bālakāṇḍa saptamaḥ sargaḥ
|| amātyavarṇanā ||
tasyāmātyā guṇairāsannikṣvākōstu mahātmanaḥ |
mantrajñāścēṅgitajñāśca nityaṁ priyahitē ratāḥ || 1 ||
aṣṭau babhūvurvīrasya tasyāmātyā yaśasvinaḥ |
śucayaścānuraktāśca rājakr̥tyēṣu nityaśaḥ || 2 ||
dhr̥ṣṭirjayantō vijayaḥ siddhārthō hyarthasādhakaḥ |
aśōkō mantrapālaśca sumantraścāṣṭamō:’bhavat || 3 ||
r̥tvijau dvāvabhimatau tasyāstāmr̥ṣisattamau |
vasiṣṭhō vāmadēvaśca mantriṇaśca tathāparē || 4 ||
[* adhikapāṭhaḥ –
suyajñōpyatha jābāliḥ kāśyapō:’pyatha gautamaḥ |
mārkaṇḍēyastu dīrghāyustathā kātyāyanō dvijaḥ |
ētairbrahmarṣibhirnityamr̥tvijastasya pūrvakāḥ || 5 ||
*]
vidyāvinītā hrīmantaḥ kuśalā niyatēndriyāḥ |
parasparānuraktāśca nītimantō bahuśrutāḥ || 6 ||
śrīmantaśca mahātmānaḥ śāstrajñā dhr̥ḍhavikramāḥ |
kīrtimantaḥ praṇihitā yathāvacanakāriṇaḥ || 7 ||
tējaḥ kṣamā yaśaḥ prāptāḥ smitapūrvābhibhāṣiṇaḥ |
krōdhātkāmārthahētōrvā na brūyuranr̥taṁ vacaḥ || 8 ||
tēṣāmaviditaṁ kiñcat svēṣu nāsti parēṣu vā |
kriyamāṇaṁ kr̥taṁ vāpi cārēṇāpi cikīrṣitam || 9 ||
kuśalā vyavahārēṣu sauhr̥dēṣu parīkṣitāḥ |
prāptakālaṁ tu tē daṇḍaṁ dhārayēyuḥ sutēṣvapi || 10 ||
kōśasaṅgrahaṇē yuktā balasya ca parigrahē |
ahitaṁ vā:’pi puruṣaṁ na vihiṁsyuradūṣakam || 11 ||
vīrāśca niyatōtsāhā rājaśāstramanuvratāḥ |
śucīnāṁ rakṣitāraśca nityaṁ viṣayavāsinām || 12 ||
brahmakṣatramahiṁsantastē kōśaṁ samavardhayan | [samapūrayan]
sutīkṣṇadaṇḍāḥ samprēkṣya puruṣasya balābalam || 13 ||
śucīnāmēkabuddhīnāṁ sarvēṣāṁ samprajānatām |
nāsītpurē vā rāṣṭrē vā mr̥ṣāvādī naraḥ kvacit || 14 ||
kaścinna duṣṭastatrāsītparadāraratō naraḥ |
praśāntaṁ sarvamēvāsīdrāṣṭraṁ puravaraṁ ca tat || 15 ||
suvāsasaḥ suvēṣāśca tē ca sarvē suśīlinaḥ |
hitārthaṁ ca narēndrasya jāgratō nayacakṣuṣā || 16 ||
gurau guṇagr̥hītāśca prakhyātāśca parākramē |
vidēśēṣvapi vikhyātāḥ sarvatō buddhiniścayāt || 17 ||
[* abhitō guṇavantaśca na cāsan guṇavarjitāḥ | *]
sandhivigrahatatvajñāḥ prakr̥tyā sampadānvitāḥ |
mantrasaṁvaraṇē yuktāḥ ślakṣṇāḥ sūkṣmāsu buddhiṣu || 18 ||
nītiśāstraviśēṣajñāḥ satataṁ priyavādinaḥ |
īdr̥śaistairamātyaiśca rājā daśarathō:’naghaḥ || 19 ||
upapannō guṇōpētairanvaśāsadvasundharām |
avēkṣamāṇaścārēṇa prajā dharmēṇa rañjayan || 20 ||
prajānāṁ pālanaṁ kurvannadharmaṁ parivarjayan |
viśrutastriṣu lōkēṣu vadānyaḥ satyasaṅgaraḥ || 21 ||
sa tatra puruṣavyāghraḥ śaśāsa pr̥thivīmimām |
nādhyagacchadviśiṣṭaṁ vā tulyaṁ vā śatrumātmanaḥ || 22 ||
mitravānnatasāmantaḥ pratāpahatakaṇṭakaḥ |
sa śaśāsa jagadrājā divaṁ dēvapatiryathā || 23 ||
tairmantribhirmantrahitē niyuktai-
-rvr̥tō:’nuraktaiḥ kuśalaiḥ samarthaiḥ |
sa pārthivō dīptimavāpa yukta-
-stējōmayairgōbhirivōditō:’rkaḥ || 24 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē bālakāṇḍē saptamaḥ sargaḥ || 7 ||
